kennis

compost onderzoek

Het afgelopen jaar hebben we onderzocht hoe we het scheiden en verwerken van organisch afval via groenprojecten kunnen professionaliseren. Daarvoor hebben we gesprekken gevoerd met compostmeesters en buurtcompost initiatieven. Zo hadden wij een interessant gesprek met Peter Jan Brouwer van Stichting Buurtcompost.

Jan Morsch van de CompostBakkers

Over de CompostBakkers
Compost maken dichtbij huis, met als doelen een betere bodem, minder afval en meer sociale cohesie. Dat is wat de CompostBakkers willen bereiken met hun project Buurtcomposteren. Ze richten zich op samentuinen, buurttuinen en andere tuinprojecten. In Den Haag lopen er 14 CompostBakkers-projecten, en rondom Den Haag nog eens 14.
Zelf compost maken is een goede manier om de bodem te verbeteren en de opbrengst van de moestuin te vergroten. Maar de groene resten uit de eigen tuin leveren niet genoeg materiaal om voldoende compost te maken. De CompostBakkers zorgen ervoor dat de groene resten uit de buurt in de tuinen worden gecomposteerd.

Hoe het begon
Jan is in tuin de Mariahof een pilot buurtcomposteren gestart en merkte daar dat mensen die niet veel met tuinieren hebben toch betrokken kunnen raken door GFT in te leveren en mee te doen aan buurtcomposteren. Hierdoor is er bij Jan het idee ontstaan om buurtcomposteren voor groenprojecten op te zetten in Den Haag en omstreken. Mensen brengen hun GFT-resten naar de buurttuin, zodat er compost voor de tuin van gemaakt kan worden. Buurtcomposteren bevordert de kringloop in de buurt en brengt mensen samen. Met GFT-resten kunnen mensen een bijdrage leveren aan een betere buurt en het vergroot het draagvlak van een tuin. Inspiratiebron is Vlaco in België, met het verschil dat Compostbakkers werkt vanuit kleinschalige groenprojecten, waar al een community is gevormd. Dat garandeert dat er betrokken mensen zijn, van wie de meeste al verstand van groen en composteren hebben. Dat maakt het een stuk makkelijker om te beginnen.”

Waarom heb je gekozen voor compostbakken?
“De Compostbakkers maken gebruik van een compostbakkensysteem met drie bakken van 1000 liter. Met compostbakken kan je veel GFT afval verwerken. Verder raken er meer mensen betrokken bij het composteerproces. Het heeft mede daardoor een grotere educatieve waarde. We hebben gekozen voor het compostbakkensysteem van Ecote, gemaakt van gerecycled plastic. Deze bakken staan stevig, verkleuren niet en zijn licht omdat ze van binnen hol zijn. Ze zijn ook betaalbaar en kapotte onderdelen kunnen worden teruggestuurd naar de leverancier, die deze onderdelen weer recyclet. De bakken zijn snel in elkaar te zetten en weer weg te halen. Ook praktisch is dat de leverancier de compostbakken direct bij het project aflevert.

Hoe werkt het?
Het composteerpakket van de compostbakkers kost 2000 euro. Daarvoor krijgen groenprojecten het volgende:

  • het uitzoeken van wet- en regelgeving;
  • de inrichting van een goede composteerplek;
  • een informatiebord met wat wel en wat niet op de composthoop mag;
  • een flyer om huis aan huis te verspreiden;
  • een rondgang door de wijk bij de opening van de ‘compostbakkerij’;
  • een praktische workshop composteren;
  • een verdiepingscursus voor de mensen die bij het composteren betrokken zijn;
  • nazorg, begeleiding na de opening van de compostplaats.

De compostbakken zijn geen eigendom van de tuinprojecten. Elk project betaalt een borgsom van 200 euro. Dit zorgt voor commitment. CompostBakkers sluiten een contract af. Wanneer de compostbakken niet goed worden onderhouden, worden de bakken weggehaald. Hoe gaat de compostering?
“Deelnemers aan het buurtcompostproject gooien hun GFT-resten in de linkerbak. Jan leert de deelnemers om elke week de hoop om te scheppen, dit voert de temperatuur op en versnelt daarmee het composteringsproces. Belangrijk bij compostbakkensysteem is het beluchten van de hoop. Koud of warm composteren maakt voor de kwaliteit niet zoveel verschil. Wat wel uitmaakt is de composteertijd, wanneer de compost klaar is voor gebruik.
Bij warm composteren ga je in drie maanden van schil naar compost, bij koud composteren duurt dat een jaar tot anderhalf jaar. Een nadeel van koud composteren is dus dat er meer ruimte nodig is.”

Wat maakt de compostbakken zo geschikt voor lokaal composteren?
“Er kunnen veel huishoudens meedoen aan de compostbakken, meer dan bij de wormenhotels. Er hoeft niet, zoals bij de wormenhotels, vocht worden afgetapt. Tuinafval kan er ook goed in. Er is niet maar één oplossing voor GFT-verwerking; wat de beste oplossing is, is afhankelijk van de plek. Zo is een trommelcomposter geschikt voor kantoorpanden en voor wijken in buitengemeentes, zoals de Groene Mient, waar de composter gewoon in de wijk kan staan. De trommelcomposter werkt heel gemakkelijk en snel. Binnen zes weken heb je al compost. Inmiddels kan ik ook wormenhotels leveren, dus ik kijk gewoon per aanvraag wat de beste oplossing is.”

Peter Jan van Buurtcompost

Hoe het begon
De liefde voor wormen sloeg ruim vijftien jaar geleden toe, toen Peter Jan in zijn zomerhuisje in Egmond aan Zee begon met composteren. “Elke keer als ik er naartoe ging, nam ik wat GF-afval mee om op de hoop te gooien. Dat werkte verslavend. Het proces is zo puur, het is eigenlijk een soort toveren. Zelfs het weggooien van een simpele bananenschil vond ik op een gegeven moment al te moeilijk.” Peter Jan woont in hartje Amsterdam, waar weinig ruimte is voor een composthoop. Na wat speurwerk op internet bouwde hij een wormenbak in de meterkast van zijn huis. Om zijn enthousiasme te delen met zijn buren, zette hij een buurtinitiatief op. “Sommigen waren in het begin wat huiverig, maar als snel sloeg het composteervirus ook bij mijn buurtgenoten toe.” Inmiddels is Peter Jan met Stichting Buurtcompost actief in meerdere steden In Amsterdam krijgt de stichting zoveel aanvragen dat de wachtlijst is gesloten.

Waarom heb je gekozen voor composteren met wormen?
“Ik heb verschillende systemen uitgeprobeerd. De trommelcomposter werkt heel goed en is veel te zien in New York en Berlijn in buurtmoestuinen. Vanwege de bewegende delen die kwetsbaar zijn voor vandalisme is de trommelcomposter minder geschikt voor de openbare ruimte.”
“Met behulp van wormen kan het groenafval snel verwerkt worden waardoor het eerder beschikbaar komt als plantenvoeding. Doordat de compostering direct begint komt er geen geur vrij. Door enzymen en bacteriën, die de wormen zelf produceren, ontstaat een hoge kwaliteit bodemverbeteraar. Wij laten onze wormencompost testen in de laboratoria van Eurolab, Koch of Groeibalans.” De wormenhotels die de afgelopen twee jaar zijn geplaatst in Amsterdam hebben bovendien op meerdere vlakken een positieve invloed op de gemeenschap: betere afvalscheiding, sociale cohesie in de buurt en bewustwording. “Mensen vinden het een leuke manier van composteren en het is CO2-neutraal.

Hoe werkt het bovengrondse wormenhotel?
Het bovengrondse model is ontwikkeld door Peter Jan in samenwerking met Arie van Ziel (TU delft) en Elmo Vermijs (vormgever). Hij is gemaakt van ecoboards (geperst bermgras) en 100% gerecyled plastic (zwarte delen). In een 800 liter bovengronds wormenhotel kan 50 kilo GF per week worden ingeleverd. We bekijken een wormenhotel op het Makassarplein, dat door 25 huishoudens wordt gebruikt. Peter drukt als eerste zijn neus op het wormenhotel. “Het ruikt goed, het ziet er ook goed uit, en er komt warmte vanaf.”

Hoe kunnen we de GF-verwerking opschalen?
“Met het ondergrondse wormenhotel kunnen veel meer huishoudens meedoen. Er doen bijvoorbeeld 60 huishoudens mee aan het ondergrondse wormenhotel op de J.M. van der Meylaan in Amsterdam.” Het is een eerste proef van Stichting Buurtcompost in samenwerking met de gemeente met een ondergronds wormenhotel. Het ondergrondse model is een bestaande afvalcontainer met kleine aanpassingen zoals een luchttoevoer. Een kraanwagen van de gemeente komt de compost ophalen en haalt ook het vocht eruit. Peter Jan houdt het proces in de gaten en is tevreden met het resultaat tot nu toe. Hij is er ongeveer een maand niet geweest: “Er zijn wat vliegjes, maar dat is zo verholpen door wat zaagsel toe te voegen. Dit zaagsel is afkomstig van resten van de ecoboards die gebruikt worden voor de bovengrondse wormenhotels. Het zaagsel helpt direct bij het herstellen van de wordt gebruikt voor de stikstof-/koolstofbalans, net als bij een composttoilet.” Peter Jan begeleidt de 60 huishoudens die meedoen en zal na deze ervaring de deelnemers informeren dat er meer karton bij moet om vliegjes te voorkomen.

Voor- en nadelen van een ondergronds wormenhotel
Door het grote volume is het ondergrondse wormenhotel volgens Peter Jan zeer geschikt voor wijken met hoogbouw. De containers zijn ‘hufterproof’, gemakkelijk in gebruik en kunnen gewoon mee met het afvalophaalsysteem van de gemeente. Dat betekent wel dat er een kraanwagen aan te pas moet komen om de compost te oogsten. Ook moet momenteel nog een nacompostering plaatsvinden om er een verkoopbare wormencompost uit te halen. En de wormen moeten er ook uit kunnen.

Over wat er wel/niet in het wormenhotel mag
“We willen zo min mogelijk verbieden. Als het te ingewikkeld wordt dan haken mensen af. We doen niet moeilijk over bijvoorbeeld citrus en ui; mijn ervaring is dat ik geen citrus en ui terugvind en de kwaliteit van de wormencompost goed is.” De vermicompost wordt 2 – 3 keer per jaar getest. Zelfs schimmel wordt verwerkt door de micro-organismen en wormen. Om burgers bewust te maken legt Peter Jan wel uit dat bij de snijbloementeelt heel veel gif wordt gebruikt. Ook wijst hij op zogenaamde composteerbare verpakkingen. Die zijn alleen goed te composteren via het industriële composteringsproces.”

51650072_634728060284865_878865090853615973_n-c2471e6bd904b48c088e0ec9ada79ebf 51650072_634728060284865_878865090853615973_n-34630fa756f44f253d4d0af5986c0e27 51650072_634728060284865_878865090853615973_n-9bc1f3bc530c83b199d17adf4ee709f0
de_compostbakkers.jpg-600x450-q85-subsampling-2-upscale-93ebf79fc0aaf5f9803f8ec862e9e5b0 de_compostbakkers.jpg-600x450-q85-subsampling-2-upscale-f0a0100b032ad6ad9288d1a7df8b538a de_compostbakkers.jpg-600x450-q85-subsampling-2-upscale-7e894a6af8eeba7ced97af273ad29ec9
compostbakkers1-14ac1e4e5917691109988199d51f2f60 compostbakkers1-8c03b816397b7cbc02f3c7c30727123d compostbakkers1-fa28f1ef1385feca132d29d10df13cc9